پنجشنبه: 14 فروردین 1399

پايه اين مرکز علمي و تحقيقي بر درک درست از نياز زمان و تکاليف گران حوزة مبارک قم بنا نهاده شده است.(بخشي از فرمايشات مقام معظم رهبري «دام ظله» در حکم تنفيذ رياست محترم مؤسسه) .:. مطالعه بيشتر     
فارسیEnglish

مقام معظم رهبری دام ظله العالی: دعوت جوان‌های ما به علوم عقلی بسیار مهم است/ فلسفه اسلامی باید گفتمان فلسفی دنیا شود.

مرکز پژوهشي دائره‌المعارف علوم عقلي اسلامي، نخستين مرکز دائره‌المعارفي در زمينه علوم عقلي اسلامي

نرم افزار اصطلاح‌نامه علم کلام به زودي عرضه خواهد شد

در مصاحبه با حجت‌الاسلام والمسلمين سنائي‌مهر (مسئول واحد اصطلاح‌نامه کلام) مطرح شد:

نرم‌افزار اصطلاح‌نامه علم کلام به زودي عرضه خواهد شد

  • در آغاز ضمن توضيح مختصري درباره اصطلاح‌نامه کلام به ويژگي‌هاي اين اصطلاح‌نامه نيز اشاره بفرماييد.

بسم‌الله الرحمن الرحيم

اصطلاح‌نامه كلام اسلامي، مجموعه اصطلاحاتي است كه همراه با تعاريفشان از منابع مهم كلامي استخراج ، و روابط آنها با يكديگر و جايگاه هر يک در نظام كلام اسلامي مشخص شده است.

مراد از «اصطلاح» در اينجا هر لفظ يا عبارتي است كه در علم کلام معناي خاصي از آن اراده شده و به اجمال يا تفصيل مورد بحث و بررسي متکلمان قرار گرفته است.

اصطلاحات علم کلام که به صورت نموداري عرضه شده است به دو بخش کلي تقسيم مي‌شود:

بخش اول: مسائل اصلي علم کلام مشتمل بر مباحث توحيد، عدل، نبوت، امامت و معاد.

بخش دوم: مسائلي که جنبه مبادي براي علم کلام دارد و مشتمل بر مباحث امور عامه (احکام وجود، علت و معلول، قدم و حدوث، ماهيت، مواد ثلاث، واحد و کثير) ، جواهر و اعراض، علم و نظر مي‌باشد.

قلمرو فعاليت واحد در زمينه کلام، اختصاص به دوره و يا فرقة خاصي نداشته، بلكه از همه کتاب‌هاي معتبر و در دسترس، از همه فرقه‌هاي كلامي (اعم از اماميه، اشاعره، معتزله، اسماعيليه، زيديه و... ) در همه دوره‌هاي اسلامي استفاده شده است.

اين اصطلاح‌نامه که در راستاي تدوين فرهنگ‌نامه و دائره المعارف علوم عقلي اسلامي تهيه شده است داراي ويژگي‌هايي است که به برخي از آنها اشاره مي‌شود:

  1. ارائه تعريف هر اصطلاح و جايگاه آن در نظام كلام اسلامي؛
  2. شناخت واژه‌هاي مترادف و ارجاعي يك اصطلاح؛
  3. تفكيك مشتركات لفظي به وسيله توضيح‌گرهاي مناسب؛
  4. دسترسي سريع و آسان محققان به اصطلاحات مورد نظر.
  5. ارائه درختواره اصطلاحات (نمايش درختواره سبب سهولت در دسترسي كاربران و محققان به اصطلاحات و روابط ميان آنها و همچنين جايگاه هر اصطلاح در نظام كلام اسلامي خواهد شد).
  • سير فعاليت‌هاي واحد به چه صورت است؟ و چه دستاوردهايي داشته‌ايد ؟

فعاليت‌هاي اين واحد از آغاز تاكنون در چند بخش صورت گرفته که به شرح زير مي‌باشد:

  1. تشكيل شوراي علمي كلام؛( اساتيد معظم و حجج اسلام آقايان: علي ربّاني گلپايگاني، محمدرضا امامي‌نيا، محمد ايزدي‌تبار، سيد جلال احمد پناهي، احمد حيدرپور، حسن رضايي، عبدالرحيم سليماني و محمدرضا مصطفي‌پور از جمله کساني هستند که از آغاز فعاليت واحد تا کنون، به طور پيوسته و يا مقطعي در اين شورا عضويت داشته‌اند)
  2. تصويب شيوه‌نامه استخراج قواعد، اصطلاحات و تعاريف آنها در شوراي علمي.
  3. شناسايي، تصويب و درجه‌بندي منابع و كتب كلامي در شوراي علمي جهت اصطلاح‌يابي توسط محققان محترم واحد كلام.
  4. جذب محققان خبره، جهت استخراج قواعد و اصطلاحات كلامي و تعاريف آنها.(توانايي علمي محققان محترم اين واحد حداقل مدرك سطح 3 حوزه و يا كارشناسي ارشد از وزارت علوم مي‌باشد)
  5. استخراج قواعد و اصطلاحات كلامي همراه با ثبت تعاريف آنها.
  6. بررسي اصطلاحات استخراج شده، در شوراي علمي كلام و تصويب آن و همچنين تعيين روابط و وضعيت مدخل فرهنگنامه‌اي و دائرهْْ‌المعارفي آنها.

برخي آمارهاي مربوط به اصطلاحات و مدخل‌ها به شرح زير است:

  • تعداد کل جلسات شوراي علمي: 612 جلسه
  • تعداد منابع بررسي شده: 745 جلد(کلي و موردي)
  • تعداد کل اصطلاحات استخراج شده: 52880 اصطلاح
  • تعداد اصطلاحات مصوب: 7312 اصطلاح(تاکنون)
  • تعداد مدخل‌هاي اصلي: 700 مدخل (تاکنون)
  • تعداد مدخل‌هاي ارجاعي و نمايه‌ها: 6520  مدخل (تاکنون)
  1. ترسيم درختواره اصطلاحات كلام اسلامي جهت عرضه روشن ساختار علم كلام به محققان و دانش‌پژوهان.

 

  • هم اکنون چه کارهايي در دست اجرا داريد؟

واحد کلام اينک در حال بازبيني و ارزيابي نهايي اصطلاحات و تعاريف آنها توسط گروه ارزيابي واحد كلام است و انشالله به زودي اصطلاح‌نامه علم کلام در دو قالب کتاب و نرم‌افزار به جامعه علمي کشور تقديم خواهد شد.

کار ديگري که در دست اجرا است اصطلاحات کلامي مربوط به امور عامه است که در اين بخش کار مستقلي جدا از فلسفه صورت نمي‌گيرد بلکه اصطلاحاتي که در کتب کلامي وجود دارد بر اساس روابطي که در واحد اصطلاحيابي فلسفه مصوب شده است منظم مي‌شود با اين تفاوت که معيار اصطلاح مرجح، کتب کلامي است و تعاريف و مستندات از کتب کلامي خواهد بود.

از جمله کارهاي در دست اجراي اين واحد نمايه بر متن کتاب شريف الغدير و چهارده عنوان (32 مجلد) کتاب ديگر ، توصيف 41 عنوان (69 مجلد) و چکيده 2 عنوان (13 مجلد) از کتب کلامي است.

 

  • آيا فعاليت‌هاي ديگري هم در زمينه کلام اسلامي در مرکز صورت مي‌گيرد؟

اصطلاح‌نامه علم کلام، تنها يکي از فعاليت‌هايي است که در اين رشته علمي صورت مي‌گيرد؛ تهيه پرونده‌هاي علمي کلام، چکيده‌نويسي منابع کلامي و تهيه فهرست تفصيلي منابع کلامي نيز از جمله فعاليت‌هايي است که در راستاي تدوين فرهنگ‌نامه و دائره‌المعارف علوم عقلي در اين مرکز انجام گرفته و دستآوردهايي همچون معجم موضوعي منابع کلامي، معجم موضوعي شرح‌المواقف، معجم موضوعي شرح‌المقاصد و گنجينه معرفت(مجموعه مقالات کلامي) تا کنون به جامعه علمي کشور عرضه شده است.

  • با تشکر از جنابعالي، موفقيت و پيشرفت شما و همکارانتان را آرزومنديم