پنجشنبه: 14 فروردین 1399

پايه اين مرکز علمي و تحقيقي بر درک درست از نياز زمان و تکاليف گران حوزة مبارک قم بنا نهاده شده است.(بخشي از فرمايشات مقام معظم رهبري «دام ظله» در حکم تنفيذ رياست محترم مؤسسه) .:. مطالعه بيشتر     
فارسیEnglish

مقام معظم رهبری دام ظله العالی: دعوت جوان‌های ما به علوم عقلی بسیار مهم است/ فلسفه اسلامی باید گفتمان فلسفی دنیا شود.

مرکز پژوهشي دائره‌المعارف علوم عقلي اسلامي، نخستين مرکز دائره‌المعارفي در زمينه علوم عقلي اسلامي

بازديد استاد حشمت‌پور از مرکز پژوهشي دائره المعارف علوم عقلي اسلامي

 

مرکز پژوهشي دائره المعارف علوم عقلي اسلامي در روز سه‌شنبه 12/10/91 ميزبان استاد محمد حسين حشمت‌پور از اساتيد مبرز علوم عقلي در حوزه و دانشگاه بود. اين نشست در پي اظهار تمايل استاد به آشنايي با مرکز و دعوت مرکز از ايشان براي بازديد از دستاوردهاي مرکز صورت گرفت. در اين جلسه، نخست رياست محترم مرکز جناب حجت الاسلام والمسلمين دکتر ابوترابي توضيحاتي کلي راجع به مرکز و اهداف آن بيان فرمودند و سپس جناب حجت‌الاسلام محمد کريمي قائم مقام مرکز به معرفي جزئيات بيشتري از آثار مرکز اعم از نرم‌افزارها و کتاب‌هاي منتشر شده پرداختند. در اين ديدار جناب استاد حشمت‌پور ضمن ابراز خرسندي از آشنايي با مرکز، گفتگوهايي با مسئولان مرکز داشتند که به شرح زير است:

استاد حشمت‌پور:

کارهايي که در اين مرکز انجام مي‌شود بسيار مهم‌تر است از پژوهشهايي که مستقيماً در موضوعات پژوهشي انجام مي‌شود براي اينکه کار شما، کار پژوهشي را براي هزاران نفر محقق آسان مي‌کند. اينجانب گاهي به ديگران نيز يادآوري کرده‌ام که گاهي کار مثلاً سه نفر موجب مي‌شود که زمينه براي پژوهش‌هاي دقيق براي هزاران نفر فراهم شود.

آيا بر روي آثار فارابي نيز کارهايي انجام شده است؟

حجت‌الاسلام والمسلمين ابوترابي(رئيس مرکز):

آثار منطقي فارابي بر اساس کتاب «المنطقيات للفارابي» چکيده و نمايه شده است.

استاد حشمت‌پور:

آثار فارابي اهميت زيادي دارد، به علاوه، بيان فارابي بسيار روشن‌تر و دقيق‌تر از بيان ابن‌سيناست. او سعي کرده است حتي از ضمير کمتر استفاده کند.

اما مشکلي که هست اين است که به نظر مي‌رسد بعضي از عبارات و نوشته‌هاي ايشان ناقص باشد يعني در نسخه‌هاي موجود، احتمالاً بعضي از واژه‌ها افتاده‌اند.

بي‌ترديد اغماض‌ها و ابهاماتي در نوشته‌هاي برخي از بزرگان علوم عقلي اسلامي وجود دارد، ولي کليدهايي نيز براي فهم عباراتشان هست که بايد آن‌ها را کشف کرد. با کشف اين کليدها فهم متون آنها آسان مي‌شود، مثلاً، قبسات ميرداماد از اين دسته است اينجانب گاهي به شاگردان به آن کليدهاي فهم اشاره مي‌کنم، با دستيابي به اين کليدها، فهم آثار ميرداماد خيلي آسان مي‌شود.

استاد حشمت‌پور:

چگونه مي‌توان به چکيده‌هايي که يک محقق با برداشت خود از متون مهم علوم عقلي داشت اعتماد کرد؟

حجت‌الاسلام والمسلمين ابوترابي:

براي رفع اين مشکل تمهيداتي در شيوه و عرضه کار پيش‌بيني شده است:

  1. در شيوه‌نامه کارِ چکيده و نمايه بر اين مطلب تأکيد شده است به جاي تلاش براي استخراج همه محتوا، در چکيده‌نويسي تأکيد بيشتر بر استخراج دقيق عبارات و عناويني باشند که راهنمايي دقيق و تفصيلي براي عناوين مباحث فراهم آورند هر چند نبايد در موارد روشن، از محتوا صرف‌نظر کنند ـ اين شيوه برخلاف، شيوه‌اي است که در بعضي مراکز ديگر وجود دارد.
  2. براي چکيده‌نويسي از قوي‌ترين پژوهشگران استفاده شده است.
  3. کار هر پژوهشگر توسط دو پژوهشگر قوي ديگر ارزيابي مي‌شود.
  4. در عرضه چکيده‌ها به صورت آدرس دقيق متن کتاب به سطر و صفحه آورده شده است و کاربران براحتي مي‌توانند محل درج مطلب را پيدا کنند.
  5. در عرضه نرم‌افزاري، چکيده‌ها و نمايه‌ها، در نرم‌افزاري علاوه بر وجود آدرس‌ها امکان ارتباط سريع به متن و صفحه مورد نظر فراهم است.

به هر حال طبق آماري که وجود دارد و دستيابي به مطلب مورد نظر، از طريق چکيده‌ها، به تنهايي موجب صرفه‌جويي ده‌برابري نسبت به دست‌يابي به آن، از طريق مراجعه به نمايه‌هاي ترکيبي، است.

استاد حشمت‌پور:

افزون بر پيچيدگى عبارات ارسطو در منطق، خود متون منطقي بسيار سخت‌تر از متون فلسفي و. . . است و به همين جهت منطق شفاء و منطق اشارات هم نسبت به بخش‌هاي فلسفي اين کتاب به همين صورت است.

بهترين راه براي فهم متون ارسطو، مراجعه به آثار فارابي و ابن‌سيناست، بخش‌هايي از منطق ابن‌سينا در واقع شرح عبارات ارسطوست.

در منابع فلسفي و کلامي شيعه در اين مرکز چه کارهايي انجام شده است؟

حجت‌الاسلام والمسلمين کريمي (قائم مقام مرکز):

بيشتر کتاب‌هاي کلامي که توصيف شده‌اند، (يعني فهرست تفصيلي به همراه نمايه براي آنها تهيه شده است) کتب کلامي شيعه هستند که در کتاب المعجم الموضوعي لعلم الکلام در پنج جلد منتشر شده است. افزون بر اين حدود 30 عنوان از کتاب‌هاي منطقي و کلامي نمايه‌هاي ترکيبي زده شده است که بسياري از آنها منابع کلامي شيعه‌اند از جمله اين مجموعه‌ها کتاب شريف الغدير مرحوم علامه اميني است.

حجت‌الاسلام والمسلمين ابوترابي:

مجموعه‌اي از رساله‌هاي صدرالمتألهين، کتاب شرح الهدايه الاثيريه، کتاب تعليقه شرح حکمه‌الاشراق و کتاب مفاتيح‌الغيب صدرالمتألهين چکيده و نمايه شده‌اند. اين مجموعه در حال آماده‌سازي براي عرضه است.

ولي بناي مرکز، از آغاز تأسيس بر اين بوده است که کتاب‌هايي که در مراکز ديگر، چکيده يا نمايه شده‌اند. هر چند نارسايي‌هايي داشته باشند در دستور کار قرار نگيرد از اين رو، بر روي اسفار، و الهيات شفاء و برخي کتب ديگر در اين مرکز کاري انجام نشده است.

گفتني است که در پايان اين جلسه دو ساعته، استاد حشمت‌پور از ده‌ها محصول مکتوب و نرم افزاري مرکز نيز ديدن کردند.