شنبه: 2 شهریور 1398

پايه اين مرکز علمي و تحقيقي بر درک درست از نياز زمان و تکاليف گران حوزة مبارک قم بنا نهاده شده است.(بخشي از فرمايشات مقام معظم رهبري «دام ظله» در حکم تنفيذ رياست محترم مؤسسه) .:. مطالعه بيشتر     
فارسیEnglish

مقام معظم رهبری دام ظله العالی: دعوت جوان‌های ما به علوم عقلی بسیار مهم است/ فلسفه اسلامی باید گفتمان فلسفی دنیا شود.

مرکز پژوهشي دائره‌المعارف علوم عقلي اسلامي، نخستين مرکز دائره‌المعارفي در زمينه علوم عقلي اسلامي

بررسي فعاليت‌هاي گروه معرفت‌شناسي در گفتگو با آقاي محمد نجفي مسئول واحد اصطلاح‌يابي معرفت‌شناسي

آقاي محمد نجفي: در ويراست دوم اصطلاح‌نامه معرفت‌شناسي تغييرات اساسي صورت گرفته است.

مصاحبه با جناب مستطاب آقاي محمد نجفي مسئول واحد اصطلاح‌يابي معرفت‌شناسي مرکز

لطفا بفرماييد منظور از علم معرفت‌شناسي چيست؟

در حوزه‌ دانش‌های مختلف، با گزاره‌هایی روبه رو هستیم. ما براساس معرفت‌شناسی خود درباره این گزاره‌ها، قضاوت‌هایی داریم؛ مثلا می‌گوییم: «قضیه خدا موجود است صادق است و نقیض آن کاذب است»؛ در اینجا این پرسش مطرح می‌شود که شما بر اساس چه معیاری دسته‌ای از قضایا را صادق و دسته‌ای دیگر را کاذب دانستید. اینجاست که بحث از مسأله معیار ـ یعنی معیار صدق و کذب ـ مطرح می‌شود. پس مسائلی مانند تعریف معرفت، انواع معرفت و ارزشیابی آنها، امکان معرفت، منابع معرفت، تعریف صدق، حامل صدق، معیار صدق، تقسیم علم به حصولی و حضوری، و... وجود دارند که معرفت‌شناسی متکفل بحث از آنها شده است. این تعریف به مسأله است، یعنی می‌توان گفت: معرفت‌شناسی دانشی است که درباره این مسائل بحث می‌کند.

گروه معرفت‌شناسي از چه سالي و با چه هدفي در مرکز دائرة‌المعارف تشکيل شد؟

مرکز پژوهشي دايرة‌المعارف علوم عقلي اسلامي فعاليت خود را در چهار رشته فلسفه، منطق، کلام و عرفان آغاز کرد و در ادامه‌ برخي از زيرشاخه‌هاي اين علوم مانند برخي از فلسفه‌هاي مضاف و معرفت‌شناسي نيز جزء برنامه پژوهشي مرکز قرار گرفتند.
واحد معرفت‌شناسي از سال 1385 فعاليت خود را آغاز کرد وهدف نهايي اين واحد نيز تدوين دايرة‌المعارف معرفت‌شناسي است.

در مورد روند کار در این واحد توضیحاتی بیان فرمایید.

در این واحد مانند سایر واحدهای مرکز، ابتدا منابع این رشته توسط شورای علمی واحد ـ که متشکل از مبرزترین اساتید این رشته است ـ مشخص و درجه‌بندي شد و منابع درجه اول مورد اصطلاح‌يابي قرار گرفت؛ به اين صورت که کتاب‌ها با دقت مطالعه مي‌شد و اصطلاحات به همراه تعاريف با مستنداتش استخراج شده و در رايانه وارد مي‌شد. در ادامه در جلسات شوراي علمي آن اصطلاحات بررسي و اصطلاحات مصوب و رابطه آنها با يکديگر مشخص مي‌شد که در نتیجه جایگاه هر اصطلاح در نظام اصطلاح‌نامه‌اي آن رشته نیز معین می‌گردید. اعم و اخص آن چيست، مترادفاتش کدامند و کدام اصطلاح مرجح است و کدام غير مرجح و از اين قبيل موارد. با اين کار نمودار علم معرفت‌شناسي هم شکل گرفت که در نگارش مقاله براي نويسندگان بسيار مفيد است؛ چرا که يک ديد کلي نسبت به اصطلاحات براي محققان ايجاد مي‌کند و جايگاه هر اصطلاح را در کل نظام علم روشن مي‌سازد.
 

مهم‌ترين دستاورد گروه معرفت‌شناسي مرکز چيست؟

اولين و مهم‌ترين دستاورد گروه معرفت‌شناسي «اصطلاح‌نامه معرفت‌شناسي» بود که ويراست اول آن در سال 1392 منتشر شد. البته در آن زمان به دلايلي مجبور شديم اصطلاح‌نامه را به سرعت منتشر کنيم که طبعا اين مسئله موجب شد دقت لازم در مستندسازي و روابط اصطلاحات صورت نگيرد و لذا نياز به بازنگري داشت. در ويرايش دوم، تغييرات اساسي صورت گرفت به طوري كه تمام واژه‌هايي که از فلسفه غرب در معرفت‌شناسي وجود دارد و مرتبط با موضوعات معرفت‌شناسي اسلامي مي‌باشد شناسايي شده و به متن كتاب اصلي (نه به ترجمه) به هر زباني كه بوده مستند شده است. همچنين ارتباطي بين موضوعات معرفت‌شناسي غرب و معرفت‌شناسي اسلامي برقرار شده به طوري كه براي محقق مشخص مي‌شود كه در برابر موضوع خاص معرفت‌شناسي اسلامي، غربي‌ها از چه موضوعي استفاده مي‌كنند و در كدام كتاب آنها آمده است.
در مجموع اين بازنگري بيش از دو سال طول کشيد اما نتيجه کار بسيار رضايت‌بخش بود و ويراست دوم آن در اواخر 1397 رونمايي شد.
 
يادآور مي‌شوم که نرم‌افزار اصطلاح‌نامه معرفت‌شناسي نيز هم‌زمان با کتاب منتشر شد که شامل نمودار درختی حدود 1800 اصطلاح، تعاریف و مستندات اصطلاحات با امکان انواع جستجو در اصطلاحات، تعاریف و فهرست مطالب منابع و قابلیت دستیابی به روابط اصطلاح‌نامه‌ای هر اصطلاح و امکان ارتباط میان اصطلاحات، تعاریف، ارجاعات و متن منابع و... مي‌باشد.
ناگفته نماند که اخيرا کتاب‌هاي وزيني در زمينه معرفت‌شناسي منتشر شده که اصطلاح‌يابي نشده که ان شاء الله در آينده اصطلاح‌يابي و به کتاب اصطلاح‌نامه معرفت‌شناسي افزوده می‌گردد.

در مورد مدخل‌شناسي و تشکيل پرونده علمي گروه معرفت‌شناسي هم توضيحي بفرماييد؟

مدخل‌شناسی تمامی اصطلاحات نیز در شورای علمی واحد انجام شده و علاوه بر تعیین مدخل‌های اصلی، مدخل‌های ضمنی و نمایه هر مدخل اصلی هم مشخص شده است. در مورد پرونده‌‌ علمی مدخل‌ها نیز مقرر شده که هنگام تدوین مقالات و توسط نویسندگان مقالات تشکیل شود.

آيا در گروه معرفت‌شناسي مقاله‌اي هم نگارش يافته است؟

متأسفانه به‌دليل مسائل مالي که مرکز با آن روبروست، کار مقاله‌نويسي در واحد معرفت‌شناسی آغاز نشده است. البته پيگيري‌هایی از جانب استاد حسين‌زاده ـ که مدیر علمی واحد می‌باشند ـ و سایر مسئولین صورت گرفته که اميدواريم با برطرف شدن مشکلات، روند پيشرفت تا هدف نهايي را شاهد باشيم.

تاريخ مصاحبه: 1398/4/18

پيام‌رسان ايتا
پيام‌رسان سروش