همايش رونمايي از دستآوردهاي جديد مرکز پژوهشي دائره‌المعارف علوم عقلي اسلامي با سخنراني حضرت علامه آيت‌الله مصباح يزدي

مراسم رونمایی از دستاوردهای جدید مرکز پژوهشی دایرة­المعارف علوم عقلی اسلامی با حضور حضرت علامه آیت­الله مصباح یزدی، ریاست محترم مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) روز پنج­شنبه 6/3/95 در تالار مؤسسه برگزار شد.

در آغاز اين مراسم پس از تلاوت قرآن و سرود جمهوري اسلامي حجت‌الاسلام والمسلمين دکتر احمد ابوترابي (رئيس مرکز پژوهشي دائره‌المعارف علوم عقلي اسلامي) به معرفي کلي دستآورد‌هاي جديد مرکز پرداختند. سپس حجج اسلام آقايان دکتر مسعود اسماعيلي (مسئول گروه عرفان ادبي ) و محمد کريمي (قائم مقام مرکز) جزئيات بيشتري از آثار عرضه شده را براي حضار تبيين کردند.

در بخش ديگري از اين مراسم حضرت علامه آيت الله مصباح يزدي در سخناني ضمن بيان اهميت علوم عقلي و کارهاي درازمدت و بنيادي فرمودند:

مهم‌ترين كار براي آنكه بناي علمي مستحكمي داشته باشيم، آن است كه ساختاري بنيادي داشته باشيم و اين كار هم با ابزارهايي از جمله دائره‌المعارف‌ها امكان‌پذير است.

ايشان ضمن اشاره به برخي تحقيقات دراز مدت در دنيا درباره مسائل بسيار جزئي، نگارش دائره‌المعارف‌ها و بکارگيري تکنولوژي‌هاي پيشرفته را در اين عرصه، موجب صرفه جويي در عمر انديشمندان و محققان دانستند و فرمودند با اين کار گاهي مي‌توان تحقيقات هفتاد ساله را در يک سال انجام داد.

در پايان آيين رونمايي از آثار مرکز پژوهشي دائره‌المعارف علوم عقلي اسلامي از برخي همکاران در گردآوري اين آثار قدرداني شد.

گفتني است، دستآورد‌هاي جديد مركز پژوهشي دائره‌المعارف علوم عقلي اسلامي شامل ده‌ها جلد کتاب و چندين نرم‌افزار به شرح زير مي‌باشد:

  1. المعجم الموضوعي لکتاب الغدير (2جلد)

اين اثر پژوهشي، دربردارنده نزديک به 4500 کليدواژه و 17000 نمايه ترکيبي كتاب ارزشمند الغدیر (اثر علامه شيخ عبدالحسين اميني نجفي)است.

جلد اول اين کتاب شامل نمايه‌هاي موضوعات و معصومين‰ است و در جلد دوم، نمايه‌هاي اعلام و آثار و مستندات کتاب شريف الغدير آورده شده است

نرم افزار جامع: اين اثر افزون بر لوح فشرده همراه کتاب، در قالب نرم‌افزاري مستقل با عنوان «کنزالحکمه 9» نيز عرضه شده است که دربردارنده متن كتاب الغدير، نمايه‌ها و كليدواژه‌هاي آن است و داراي امكانات فراوان و قابليت جست‌وجوهاي ساده و پيشرفته متعددي است که به‌وسيلة آن، مي‌توان از راه‌هاي مختلف از متن و نمايه‌هاي كتاب بهره برد.

  1. اصطلاح‌نامه فلسفه اسلامي(5 جلد) و نرم افزار جامع؛

در اين اصطلاح‌نامه حدود 13000 اصطلاح فلسفي همراه با 27300 مستند، معرفي شده است که از حدود 190 منبع استخراج شده و در چهارده رده قرار گرفته‌اند. اين رده‌ها بدين‌قرارند:

الأحكام الكلية للوجود؛ الوجود الرابط و المستقل؛ المواد الثلاث؛ الماهية؛ المقولات؛ الواحد و الكثير؛ العلة و المعلول؛ القوة و الفعل؛ التقدم و التأخر؛ العلم؛ علم النفس؛ الإلهيات بالمعني الأخص؛ المعاد؛ العلوم. 

  1. اصطلاح‌نامه کلام اسلامي (2جلد) و نرم افزار جامع؛

در اين اصطلاح‌نامه حدود 3650 اصطلاح کلامي همراه با 9300 مستند، معرفي شده است. اين اصطلاحات از حدود 280 منبع استخراج شده و در پنج رده : التوحيد، العدل، النبوة، الإمامة و المعاد قرار گرفته‌اند

  1. فرهنگنامه عرفان‌ادبي (جلد اول).

اين فرهنگ نامه در دو بخش اصطلاحات و معانی غیررایج تدوین شده است و شامل 394 مدخل است که در برگيرنده 800 معنای اصطلاحی عرفانی و نزدیک به 400 معنای غیر رایج است که از حدود 60 منبع مهم در ادبيات عرفاني استخراج شده است.

نظام حاكم بر اين فرهنگ‌نامه، نظام اصطلاح‌نامه‌اي است، يعني از اهداف اوليه آن نشان دادن رابطه اصطلاحات است، اما اطلاعاتي كه ذيل يك مدخل در اين مجموعه آورده شده است در حد يك فرهنگ‌نامه و به ديگر سخن، دائرةالمعارفي مختصر است، چون افزون بر معاني مختلف يك واژه ، روابط ميان اصطلاحات، مشخص ساختن جايگاه هر معنا در ميان رده‌هاي عرفان ادبي، توضيحاتي در باب هر معنا و هر اصطلاح، مستنداتي از اشعار و دلايل كاربرد آن واژه در آن معنا، و در موارد لازم توضيح مفهوم اشعار را نيز در بر دارد؛ همچنين، اين مجموعه شامل نقشه جامع عرفان ادبي است.

  1. کتابشناسي اجمالي علوم عقلي اسلامي(21 جلد) و نرم‌افزار آثار علوم عقلي اسلامي؛

کتاب‌شناسي اجمالي اين مركز، از دو بخش تشكيل شده‌اند: 1) معرفي منابع؛ 2) فهرست‌ها.

در بخش اول، هر كتاب با گزينه‌هاي ذيل معرفي شده است: شهرت و نام پديدآور، تاريخ ولادت و وفات پديدآور، شماره منبع، نماد نوع منبع، عنوان منبع، نام مترجم، مصحح، محقق و...؛ معادل انگليسي پديدآوران منابع (در ترجمه‌ها)، محل نشر، نام ناشر، تاريخ نشر، نوبت چاپ، تعداد صفحات، قطع، زبان، شابك (شماره استاندارد بين‌المللي كتاب)، درجه، محل نگهداري، شماره ثبت، موضوعات به صورت درختي، محل درج و شماره جلد (در موارد لازم).

بخش دوم اين كتاب، به فهرست‌هاي مختلفي اختصاص يافته است كه زمينه جست‌وجو در بخش اول كتاب را فراهم مي‌كند. در اين بخش، فهرست‌هاي ذيل آورده شده‌اند:

فهرست پديدآوران، فهرست منابع فارسي، فهرست منابع عربي، فهرست موضوعات، فهرست آثار، فهرست اعلام، فهرست گرايش‌ها.

  1. کتابشناسي تفصيلي تاريخ فلسفه اسلامي (5جلد) و نرم افزار آن؛

اين کتاب شامل معرفي 5050 کتاب و مقاله از کتابخانه‌هاي مختلف است که افزون بر مشخصات نشر، موضوعات تفصيلي و عناوين ريز مطالب كتاب‌ها را نيز دربر دارد (که ويژگي مهم کتاب‌شناسي‌هاي تفصيلي علوم عقلي اسلامي به شمار مي‌رود).

بخش اول(مشخصات نشر) با گزينه‌هاي ذيل معرفي شده است: شهرت و نام پديدآور، تاريخ ولادت و وفات پديدآور، شماره منبع، نماد نوع منبع، عنوان منبع، نام مترجم، مصحح، محقق و...، معادل انگليسي پديدآوران منابع (در ترجمه‌ها)، محل نشر، نام ناشر، تاريخ نشر، نوبت چاپ، تعداد صفحات، قطع، زبان، شابك (شماره استاندارد بين‌المللي كتاب)، درجه، محل نگهداري، شماره ثبت، نمايه‌ها، محل درج و شماره جلد (در موارد لازم).

بخش دوم (نمايه‌هاي موضوعي) شامل: موضوعات كتاب‌ها به يكي از دو صورت كليدواژه (نمايه مفرد) و واژه‌هاي مركب (نمايه تركيبي) به همراه شماره صفحه منبع آنها است. سير درختي موضوعات، از كلي‌ترين موضوع (عنوان رشته علمي) آغاز مي‌شود و به موضوعات كاملاً جزئي انجام مي‌پذيرد.

  1. کتابشناسي تفصيلي منطق و تاريخ منطق (3جلد) و نرم افزار آن؛

اين کتاب شامل معرفي 2004 کتاب و مقاله از کتابخانه‌هاي مختلف و نمايه‌هاي موضوعي آنها است.

اين کتاب نيز مانند کتابشناسي تفصيلي تاريخ فلسفه از دو بخش مشخصات نشر و نمايه‌هاي موضوعي تشکيل شده است که توضيح آن قبلا بيان شد

  1. فهرست نسخ عکسي علوم عقلي اسلامي (2جلد)

کتاب فهرست نسخه‌هاي عکسي علوم عقلي اسلامي که تا کنون دو جلد از آن منتشر شده است، شامل معرفي 1000 نسخه خطي است که 2422 رساله را دربرگرفته است و از حدود صد مرکز نگهداري نسخ خطي داخل و خارج از کشور تهيه شده است.

اين کتاب از دو بخش فهرست نسخه‌ها و نمايه عناوين تشکيل شده است:

بخش اول (فهرست نسخه‌ها) شامل: شمارة ثبت؛ عنوان؛ پديدآوران؛ موضوع؛ زبان؛ وضعيت نسخه؛ وضعيت کتابت و ... است

و بخش دوم (نمايه‌ها) شامل: نمايه‌هاي عناوين، پديدآوران، موضوعات، کاتبان، تاريخ کتابت و ... است