دوشنبه: 2 اردیبهشت 1398

پايه اين مرکز علمي و تحقيقي بر درک درست از نياز زمان و تکاليف گران حوزة مبارک قم بنا نهاده شده است.(بخشي از فرمايشات مقام معظم رهبري «دام ظله» در حکم تنفيذ رياست محترم مؤسسه) .:. مطالعه بيشتر     
فارسیEnglish

مقام معظم رهبری دام ظله العالی: دعوت جوان‌های ما به علوم عقلی بسیار مهم است/ فلسفه اسلامی باید گفتمان فلسفی دنیا شود.

مرکز پژوهشي دائره‌المعارف علوم عقلي اسلامي، نخستين مرکز دائره‌المعارفي در زمينه علوم عقلي اسلامي

بيانات رياست مرکز دائرة‌المعارف علوم عقلي اسلامي در همايش رونمايي از آثار مرکز 1397

دکتر ابوترابي: در هر يک از رشته‌هاي منطق، فلسفه، کلام، عرفان نظري، عرفان عملي و عرفان ادبي در مرکز بايد دائرة‌المعارف‌هايي نوشته شود.

معرفي آثار آماده رونمايي توسط رياست مركز دائرةالمعارف علوم عقلي اسلامي حجت‌الاسلام و المسلمين دکتر احمد ابوترابي

رياست مرکز دائرةالمعارف علوم عقلي اسلامي در آیین رونمایی از آثار اين مرکز كه در 22 آذرماه 97 برگزار شد پس از تقديم احترام به ساحت امام راحل و شهداي انقلاب و آرزوي سلامت و نصرت مقام معظم رهبري و سپاس از  اساتيد علوم عقلي اسلامي، دقايقي به تشريح فعاليت‌هاي مرکز پژوهشي دائرة‌المعارف علوم عقلي اسلامي پرداخت.
ايشان در ابتدا گفتند: اين مرکز همانطوري که از نامش پيداست قبل از آنکه يک مرکز دائرة‌المعارف نويسي باشد يک مرکز پژوهشي است و در صدد فراهم كردن زمينه‌هاي هر پژوهشي مي‌باشد که از جمله آثار آن مي‌تواند دائرة‌المعارف‌هايي در علوم عقلي اسلامي باشد.
استاد ابوترابي افزود فعاليت‌هاي انجام شده در اين مركز در راستاي هدايت‌هاي گسترده، برنامه‌هاي بلند و درازمدت و فكر شگفت‌انگيز حضرت استاد علامه آيت‌الله مصباح يزدي حفظه‌الله تعالي مي‌باشد و با اشاره به توصيه اخلاقي و حكيمانه از ايشان گفتند كه در كنار اخلاص كامل، در كارهاي دائرة‌المعارفي نبايد عجله كرد و براي اينچنين فعاليت‌هاي ماندگاري بايد زماني بين پنجاه الي صد سال در نظر گرفت.
وي در ادامه درباره اهداف مركز اظهار داشت كه مرکز پژوهشي دائرة‌المعارف علوم عقلي اسلامي از مراکز وابسته به مؤسسه آموزشي پژوهشي امام خميني (ره) مي‌باشد و هدف نهايي آن تدوين دائرة‌المعارف در هر يک از علوم عقلي است.
عضو هيأت علمي مؤسسه امام خميني (ره) در مورد رشته‌هاي منطق، فلسفه، کلام، عرفان نظري، عرفان عملي و عرفان ادبي كه در مركز پژوهشي دائرة‌المعارف فعاليت داشته‌اند گفت: در هر يک از اين رشته‌ها بايد دائرة‌المعارف‌هايي نوشته شود.
ايشان افزود از آنجا كه گام اول براي تدوين اين دائرة‌المعارف‌ها تهيه نقشه جامع آن علم و تعيين جايگاه هر موضوع در جغرافياي آن علم بود، مي‌بايستي كار درازمدتي انجام مي‌شد تا همه اصطلاحات در هر يك از اين رشته‌ها جمع‌آوري شود و لذا تهيه برخي از اين نقشه‌هاي جامع حدود بيست سال به طول انجاميد مثلا زيرساخت فراهم شده براي دائرة‌المعارف فلسفه، كتاب اصطلاح‌نامه فلسفه اسلامي مي‌باشد كه در پنج مجلد، همه اصطلاحات فلسفه اسلامي و جايگاه آنها را در كل نظام فلسفه اسلامي مشخص مي‌كند.
رئيس مركز پژوهشي دائرة‌المعارف علوم عقلي اسلامي در ادامه بيان داشت: يكي از كارهاي انجام شده در مركز، فراهم كردن زمينه‌هاي سهولت، سرعت، دقت و جامعيت در پژوهش‌هاي علوم عقلي است تا نياز به مراجعه به كتاب‌هاي متعدد براي پژوهشگران، محققين و به‌ويژه مقاله‌نويسان در علوم عقلي نباشد.
دکتر ابوترابي خاطر نشان كرد با توجه به اينكه تهيه دائرة‌المعارف‌ها نوعا درازمدت بوده و ممكن است آسيب‌هايي داشته باشد، ما هر يك از فعاليت‌هاي خود را به طور مستقل تعريف كرده و آثار آنرا منتشر نموديم تا اگر هم به دائرة‌المعارفي نرسيديم در عين حال كارهاي انجام شده براي پژوهشگران اين زمينه قابل استفاده باشد.
ايشان در ادامه به معرفي آثاري كه در اين همايش رونمايي خواهند شد پرداخته و گفتند: از آثار جديد مركز، اصطلاح‌نامه‌هاي فلسفه اخلاق، فلسفه سياسي و ويرايش دوم اصطلاح‌نامه معرفت‌شناسي است.
استاد حوزه علميه قم در مورد اصطلاح‌نامه معرفت‌شناسي خاطر نشان كرد كه در ويرايش دوم آن، تغييرات اساسي صورت گرفته به طوري كه تمام واژه‌هايي که از فلسفه غرب در معرفت‌شناسي وجود دارد و مرتبط با موضوعات معرفت‌شناسي اسلامي مي‌باشد شناسايي شده و به متن كتاب اصلي (نه به ترجمه) به هر زباني كه بوده مستند شده است. و همچنين در اين كتاب ارتباطي بين موضوعات معرفت‌شناسي غرب و معرفت‌شناسي اسلامي برقرار شده به طوري كه براي محقق مشخص مي‌شود كه در برابر موضوع خاص معرفت‌شناسي اسلامي، غربي‌ها از چه موضوعي استفاده مي‌كنند و در كدام كتاب آنها آمده است و اين كار را در ديگر اصطلاح‌نامه‌ها هم انجام داديم.
حجت‌الاسلام و المسلمين ابوترابي بيان داشت كه هم علامه آيت‌الله مصباح و هم آيت‌الله العظمي جوادي آملي حفظهماالله بر اين نكته اصرار دارند كه براي تهيه اثري جامع بايد به آثار مكاتب ديگر هم توجه شود و البته ما در مركز دائرة‌المعارف همين كار را انجام داديم.
در ادامه از ديگر آثار آماده رونمايي كه توسط دكتر ابوترابي معرفي شد کتاب‌شناسي‌هاي مركز است که در راستاي ايجاد سهولت، سرعت، دقت و جامعيت در پژوهش‌ها براي محقق آماده شده است.
ايشان در بخش ديگري از سخنان خود اظهار داشت كتاب‌شناسي‌هاي مركز دو نوع مي‌باشند: يكي «کتاب‌شناسي‌هاي تفصيلي» که محصول بررسي چندين هزار کتاب مي‌باشند. هر كدام از اين كتاب‌ها مطالعه و موضوعات آن استخراج شده و نمودار آن به صورت درختي تهيه شده است. اما «كتاب‌شناسي‌هاي اجمالي» كه  تنها مشخصات نشر، درجه و موضوعات كلي منابع را بيان مي‌كنند.
استاد ابوترابي با اشاره به تهيه نرم‌افزار براي هر كدام از كتاب‌شناسي‌ها تفصيلي، در مورد ويژگي‌هاي آنها گفتند: مشخصات استخراج شده در مورد كتاب‌ها از قرار زير است: اسامي همه كتاب‌ها، نام‌هاي متعدد پديدآوران، قرن و سال حيات ايشان، درجه‌بندي كتاب‌ها از درجه يك تا چهار، امكان جستجو با فيلتر كردن در درجات مختلف (حتي در مورد يك فيلسوف)، قرون گوناگون و موضوعات متعدد.
ايشان افزود از كتاب‌شناسي‌هاي تفصيلي كه رونمايي خواهد شد: يكي کتاب‌شناسي تفصيلي فلسفه اسلامي به همراه نرم‌افزار آن است که 2 جلد مي‌باشد و ديگري كتاب‌شناسي تفصيلي تاريخ عرفان اسلامي كه در 6 جلد آماده شده و به معرفي كتاب‌ها و مقالات مي‌پردازند.
رئيس مركز پژوهشي دائرة‌المعارف علوم عقلي اسلامي در ادامه سخنان خود گفتند: كتاب‌شناسي اجمالي منابع لاتين از ديگر آثار در حال رونمايي است كه 5 جلد مي‌باشد يعني منابع لاتين عرفان اسلامي (1 جلد) و كلام (2 جلد)، منطق و فلسفه (2 جلد) و فلسفه‌هاي مضاف (1جلد). منظور از زبان لاتين، زبان غير فارسي و عربي است يعني انگليسي، فرانسوي، آلماني، روسي، اسپانيايي، ايتاليايي.
حجت‌الاسلام و المسلمين ابوترابي در ادامه معرفي آثار مركز اظهار داشت: از جمله فعاليت‌هاي تحقيقي و بسيار گسترده كه توسط اساتيد و محققين بارز در اين مرکز انجام شده، «چکيده‌نويسي مطالب آثار سنگين علمي» از جمله آثار ابن‌سينا، محقق طوسي، ميرداماد و صدرالمتألهين بوده است، يعني آثاري كه دستيابي به محتواي آنها مشكل بوده و چه بسا سطوحي از محققين به آساني توانايي درك مفاد آنها را ندارند. و در ادامه كار به اين چکيده‌ها، نمايه‌هاي ترکيبي زده شده، و براي  اين نمايه‌هاي ترکيبي کليدواژه‌هايي مشخص شده است به طوري كه محقق مي‌تواند از کليدواژه به نمايه‌هاي ترکيبي و از نمايه‌هاي ترکيبي به چکيده‌هاي مطالب و از آنجا به تصوير متن کتاب (آن صفحه‌اي که چکيده از آن استخراج شده) منتقل شود.
ايشان گفتند يكي از آثار در حال رونمايي «نرم‌افزارهاي پرونده‌هاي علمي منطق و فلسفه اسلامي» است، در اين نوع فعاليت، پرونده علمي براي هر مدخل تشکيل مي‌شود و معنايش آن است که يک محقق متوسط در كتاب‌هاي مختلف از كتاب‌هاي افلاطون و ارسطو گرفته تا علماي معاصر، جستجو كرده و مطالب مربوط به يک مدخل را جمع‌آوري مي‌كند و آن را در اختيار محققان برجسته براي مقاله نويسي قرار مي‌دهد.
استاد ابوترابي در مورد ويژگي‌هاي پرونده‌هاي علمي گفتند: براي دائرة‌المعارف منطق  حدود  400 مدخل استخراج شده‌ است، البته در ابتدا اين مدخل‌ها 124 مورد بود، از اينرو  تمام موضوعات علم منطق در 124 پرونده قرار داده شده است  که 156 موضوع را شامل مي‌شود و موضوعات فرعي آن 1033 موضوع مي‌باشد و مجموعا در حدود 47000 صفحه pdf در اختيار محقق قرار مي‌گيرد. و پرونده علمي فلسفه شامل 285 پرونده است كه داراي 395 موضوع اصلي و 2135 موضوع فرعي مي‌باشد و مجموعا در 167000 صفحه pdf در اختيار محققين قرار مي‌گيرد.
استاد ابوترابي در ادامه اظهار داشت كه از كارهاي انجام شده در اين مركز، «تدوين شيوه نگارش مقالات دائرة‌المعارفي» است يعني شيوه‌نامه مدخل‌گزيني، منبع گزيني، مقاله‌نويسي، ويرايش فني و صوري، ويرايش نگارشي، تنظيم ارجاعات و کتابنامه، تنظيم اصطلاح‌نامه‌ها و تشکيل پرونده‌هاي علمي.
ايشان با تذكر اين نكته كه كار انجام شده در مركز دائرة‌المعارف نسبت به كارهاي مشابه ديگر مراكز داراي امتيازات متعددي است، در مورد ويژگي اصطلاح‌نامه گفتند: اصطلاح‌نامه نقشه‌ي جامع يک علم است، روابط اصطلاحات را معرفي مي‌کند يعني رابطه اعم اخص، رابطه وابسته (يعني موضوعات مرتبط با يک موضوع)، مترادف‌ها، مشترک‌هاي لفظي را مشخص مي‌نمايد.
 
ايشان در پايان از رهنمودهاي رياست محترم مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) حضرت علامه آيت‌الله مصباح يزدي و همچنين از بيانات حضرت آيت‌الله العظمي جوادي آملي كه به صورت پيام در اين مراسم پخش شد و همكاري قائم مقام محترم مؤسسه امام خميني آيت‌الله رجبي و تمامي اساتيد و محققين و همكاران خود در مؤسسه امام خميني و مركز پژوهشي دائرة‌المعارف علوم عقلي اسلامي از جمله آيت‌الله غلامرضا فياضي، حجت‌الاسلام و المسلمين دكتر مجتبي مصباح، حجت‌الاسلام و المسلمين استاد محمد حسين‌زاده، آقاي دكتر عليرضا صدرا، آقاي دکتر يوسفي‌راد، حجت‌الاسلام و المسلمين دكتر مهدي اميدي، حجت‌الاسلام و المسلمين فتحعلي، حجت‌الاسلام و المسلمين محمد كريمي و ديگر همكاران صميمانه تشكر و قدرداني كردند.
پيام‌رسان ايتا
پيام‌رسان سروش